Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá tự kỷ?
Đôi khi điều cha mẹ cần không phải là câu trả lời ngay lập tức, mà là sự rõ ràng để biết nên bước tiếp như thế nào.
Có những buổi tối rất muộn, khi con đã ngủ, cha mẹ mới bắt đầu tìm kiếm trên điện thoại:
“Con ít nói có phải tự kỷ không?”
“Trẻ 2 tuổi không gọi ba mẹ có sao không?”
“Trẻ không nhìn vào mắt người khác có bình thường không?”
Nhiều phụ huynh nói rằng họ đã mất rất nhiều thời gian tự trấn an mình.
“Chắc con trai nói muộn.”
“Có lẽ con chỉ nhút nhát.”
“Đợi thêm vài tháng nữa xem sao.”
Điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Không ai muốn nghĩ rằng con mình có thể gặp khó khăn trong phát triển.
Nhưng trong công việc với trẻ em, chúng tôi thường nói với cha mẹ một điều:
Đánh giá sớm không phải để dán nhãn cho trẻ.
Đánh giá sớm là để mở ra cơ hội hỗ trợ sớm hơn.
Tự kỷ là gì?
Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder) là một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng chủ yếu đến:
Giao tiếp và ngôn ngữ
Tương tác xã hội
Hành vi và sở thích
Theo CDC, khoảng 1 trong 36 trẻ em có thể nằm trong phổ tự kỷ. Tuy nhiên, biểu hiện của mỗi trẻ có thể rất khác nhau.
Có những trẻ nói rất ít.
Có những trẻ nói nhiều nhưng khó giao tiếp hai chiều.
Có những trẻ rất thông minh nhưng gặp khó khăn trong việc hiểu cảm xúc và tương tác xã hội.
Vì vậy, việc nhận diện không chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.
Khi nào cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá?
Dưới đây là một số dấu hiệu thường khiến chuyên gia khuyên gia đình nên đưa trẻ đi đánh giá phát triển.
1.Trẻ ít đáp ứng khi được gọi tên
Một trong những dấu hiệu cha mẹ thường nhận ra sớm là:
Gọi tên nhiều lần trẻ không quay lại
Trẻ có vẻ không chú ý khi người khác nói với mình
Điều đáng lưu ý là nhiều trẻ vẫn nghe được âm thanh, nhưng không phản ứng với lời gọi mang tính xã hội.
2.Trẻ ít giao tiếp bằng mắt
Trẻ nhỏ thường nhìn vào mắt cha mẹ khi:
Được bế
Được gọi
Cùng chơi
Nếu trẻ hiếm khi nhìn vào mắt người khác, hoặc chỉ nhìn thoáng qua rồi quay đi, cha mẹ nên chú ý thêm.
3.Trẻ ít chỉ tay hoặc chia sẻ sự chú ý
Một dấu hiệu quan trọng trong phát triển giao tiếp là khả năng chia sẻ sự chú ý.
Ví dụ:
Trẻ chỉ tay vào đồ vật mình muốn
Trẻ chỉ tay để cho cha mẹ xem một điều thú vị
Trẻ nhìn qua lại giữa đồ vật và người lớn
Nếu trẻ ít dùng cử chỉ để giao tiếp, đó có thể là dấu hiệu cần theo dõi.
4.Trẻ chậm nói hoặc mất ngôn ngữ đã có
Một số trẻ trong phổ tự kỷ:
Chậm nói
Hoặc từng nói vài từ rồi sau đó giảm dần
Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ từng có từ nhưng sau đó ít nói hơn, nên đưa trẻ đi đánh giá sớm.
5.Trẻ thích chơi một mình hơn là chơi với người khác
Nhiều trẻ có thể thích chơi độc lập. Điều này không phải lúc nào cũng là vấn đề.
Tuy nhiên, nếu trẻ:
Hiếm khi kéo người khác vào trò chơi
Không chia sẻ niềm vui với cha mẹ
Ít quan tâm đến bạn bè
thì cần được quan sát kỹ hơn.
6.Trẻ có những hành vi lặp lại
Một số hành vi lặp lại có thể bao gồm:
Xoay đồ vật
Vẫy tay liên tục
Xếp đồ chơi theo một trật tự nhất định
Thích nhìn bánh xe quay
Những hành vi này đôi khi xuất hiện khi trẻ đang cố gắng tự điều chỉnh cảm giác hoặc cảm xúc.
7.Trẻ phản ứng mạnh với âm thanh, ánh sáng hoặc thay đổi
Một số trẻ trong phổ tự kỷ có thể:
Bịt tai khi nghe tiếng lớn
Khó chịu với ánh sáng mạnh
Khó thích nghi với thay đổi trong thói quen
Điều này liên quan đến cách não bộ xử lý thông tin cảm giác.
Điều quan trọng cha mẹ cần nhớ
Không phải mọi trẻ có những dấu hiệu trên đều mắc tự kỷ.
Có những trẻ:
Chậm nói đơn thuần
Nhút nhát
Hoặc có tốc độ phát triển riêng
Vì vậy, việc đánh giá không nhằm khẳng định ngay một chẩn đoán, mà để:
Hiểu rõ sự phát triển của trẻ
Xác định trẻ có cần hỗ trợ thêm hay không
Tìm ra hướng can thiệp phù hợp
Vì sao đánh giá sớm lại quan trọng?
Những năm đầu đời là giai đoạn não bộ phát triển mạnh nhất.
Khi trẻ được hỗ trợ sớm:
Khả năng giao tiếp có thể cải thiện đáng kể
Trẻ học được nhiều kỹ năng xã hội hơn
Việc hòa nhập sau này sẽ thuận lợi hơn
Nhiều nghiên cứu cho thấy can thiệp sớm có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn trong quá trình phát triển của trẻ.
Nếu cha mẹ đang băn khoăn
Điều dễ hiểu nhất là cảm giác lo lắng.
Nhưng điều mạnh mẽ nhất mà cha mẹ có thể làm cho con là không quay lưng với những tín hiệu của con.
Đưa trẻ đi đánh giá không có nghĩa là:
“Con có vấn đề.”
Nó chỉ đơn giản có nghĩa là:
“Chúng ta muốn hiểu con rõ hơn.”
Một lời nhắn dành cho cha mẹ
Có những đứa trẻ đến với thế giới theo cách rất riêng.
Có thể con nói chậm hơn.
Có thể con nhìn thế giới theo một góc khác.
Có thể con cần thêm thời gian để tìm ra con đường của mình.
Nhưng mỗi đứa trẻ đều xứng đáng được hiểu, được hỗ trợ và được chờ đợi bằng sự kiên nhẫn.
Và hành trình đó không phải chỉ có một mình cha mẹ.